Cemil Topuzlu Caddesi Funda Çıkmazı Sok. Akis Apartmanı No: 11/2 Caddebostan Kadıköy İstanbul
0 216 411 00 55 - 0 530 011 32 34 isiten34@gmail.com

Çocuk Yetiştirme Biçimleri Küpü

Ebeveyn tutumlarına ilişkin literatürde daha sonra yeniden yapılandırılan sınıflandırma, Becker (1964) tarafından yapılmış olup, anne-baba davranışlarını tanımlayan bir anne-baba küpü oluşturulmuştur. Bu bağlamda anne-baba davranışlarının çocukların psikososyal gelişimine ve iyilik haline etkisi olduğu savunulmaktadır.


Anne-baba davranış küpü ise aşağıdaki gibidir:
Çocuk yetiştirme biçimleri küpü; Küpteki her bileşenin tanımı ise aşağıdaki gibidir:
Etkili, düzenli anne-babalar: Bu özellikteki anne-babalar çocuk merkezlidir. Sınırlayıcıdırlar ve ebeveyn tarafından fazla kontrol söz konusudur. Bununla birlikte aşırı destekleyicidirler. Çocuk yetiştirme konusunda gereğinden fazla sorumluluk sahibidirler ve bu sebeple güvenilirlerdir. Bu tutumdaki anne babaların liderlik vasıfları ön plandadır. (Becker, 1964). Demokratik anne-babalar: Görece az kontrolün olduğu, hoşgörülü, sakin ve bağımsız ebeveynler bu grupta değerlendirilebilir. Bu tutumdaki ebeveynler aile içerisindeki kuralları çocuk ile birlikte belirlemeye yatkındırlar. Çocukların davranışlarını hoş görerek, yanlış bir davranışın cezalandırılması yerine nedenlerinin araştırılması ön plandadır . (Becker, 1964). Katı kontrollü anne-babalar: Fazlasıyla sınırlayıcı, az destek veren, saldırgan ve kontrolcü ebeveyn tutumu olarak tanımlanır. Sert bir biçimde iletişim kurarlar. Kurallar koyarlar ve kurallara uyulmasını beklerler. Kurallara uyulmaması halinde çocuğu cezalandırırlar. Bu tutumla yetiştirilen çocuklar kendisinden daha üst düzey kişiler tarafından reddedilmekten korkarlar . (Becker, 1964).
İhmalkâr anne-babalar: Bu tutumdaki anne-babalar çocuklarına hiç kural koymazlar. Anne-babanın çocuğa sergilediği ihmalkâr veya saldırgan tutum neticesinde çocuk kendisini yalnız ve reddedilmiş hissedebilir. Aşırı koruyucu anne-babalar: Bu ebeveyn tutumunda olan anne-babalar çocuklarına kural koymakla birlikte çocuklarına karşı destekleyici bir tutum içerisinde olurlar. Bu anne-babalara göre çevre tehlikelidir ve çocuğun korunması gerekiyordur.
Hoşgörülü anne-babalar: Bu tutumdaki anne-babalar çocuklarını şımartma eğilimindedirler. Çocuk merkezli bir aile söz konusudur. Bu yüzden çocuklar daha çok kurallara uymayan, bağımsız ve talepkar olabilmektedirler. Otoriter, saldırgan, nörotik anne babalar: Bu tutumdaki anne-babalar koydukları kurallara uyulması konusunda çocuklarını zorlarlar. Sözel ve fiziksel cezalandırma görülebilmektedir. Çocuğun kişiliğine hakaret boyutunda olabilecek kısıtlamalar neticesinde bu tutumdaki ebeveynlerin çocukları öfkelidirler. Suça eğilimleri fazla olabilir.
Kaygılı, nörotik anne-babalar: Bu tutumdaki anne-babalar çocukları üzerinde az kontrol gösterseler de çocuğa karşı psikolojik anlamda huzursuzluğa sebep olacak tutumlar sergilerler. Kendilerindeki kaygılı ve nörotik belirtilerin çocuklarda görülme olasılığı fazladır. Becker (1964)’in anne-baba davranışları küpü daha sonra Baumrind (1978) tarafından revize edilmiş ve ebeveyn tutumları ana hatları ile yeniden sınıflandırılmıştır. Baumrind (1978), anne-babanın ebeveyn tutumlarının çocukların sosyal hayatını etkilediğini öne sürmektedir. Bu alanda yapmış olduğu çalışmalarında, çocukların davranışları ve sosyal hayatı ile ebeveyn tutumu arasındaki ilişkiyi ele almıştır. Bu bağlamda anne-baba tutumlarını sınıflandıran Baumrind, otoriter, demokratik ve izin verici olarak üç temel anne baba tutumu olduğunu öne sürmüştür. Baumrind’in yaklaşımına göre demokratik ebeveyn tutumu çocukların davranışlarını kontrol eden ve çocuğun yanlış bir davranışını gördüğünde cezalandırıcı olmak yerine çocuğa destek olan bir tutum içerisinde olması şeklinde tanımlanır. Çocuğun istekleri ve kararları noktasında kabul gördüğü ve birey olarak algılandığı ebeveyn tutumu demokratik olarak görülmektedir. Demokratik tutumda olan ebeveynler kendilerini daha rahat ifade eden, sosyal hayatta kendisini daha rahat ve yeterli hisseden, kendi kararlarını verebilen çocuklar yetiştirebilirler (Baumrind, 1978).
Otoriter ebeveyn tutumunda ise, ebeveyn çocuğun sorgulamaksızın kurallara uymasını beklemek, yanlış bir davranış söz konusu olduğunda ise cezalandırmanın uygun görüldüğü stil olarak tanımlanır. Otoriter ebeveyn tutumu çocuğun kendisini ifade etmesine izin vermeyen ve çocuğun birey olarak algılanmadığı bir tutum olarak karşımıza çıkar. Otoriter ebeveyn tutumu ile yetiştirilen çocuklarda yetersizlik hissi, düşük benlik saygısı ve problemli davranışlar görülme riskinin daha fazla olduğu görülmektedir.
İzin veren ebeveyn tutumunda ise, çocuklara gereğinden fazla özgürlük verilmesi söz konusudur. Çocukların davranışlarının yanlış ya da doğru olup olmadığına ilişkin herhangi bir kontrolün söz konusu olmadığı izin verici tutumda çocuklar kendilerini denetleme konusunda problem yaşayan, kurallara uymayan ve bencil tutumda çocuklar olma eğilimleri fazladır. Evdeki izin verici ortamın dışarıda da olduğu beklentisine kapılan çocuk için dışarda durum daha farklı olacağından başarısızlıklar ve hayal kırıklıkları yaşama riski daha fazladır.
Aşırı koruyucu ebeveyn tutumunda da çocuğun gereğinden fazla kontrol edilmesi ve ilgilenilmesi olarak tanımlanır. Aşırı koruyucu ebeveyn tutumu ile yetişen çocukların kendilerine olan güveni az, içine kapanık, sosyal işlevsellikte problemler yaşayan çocuklar olma olasılıkları yüksektir (Kuzgun, 1991).
Ebeveyn tutumları alanında yapmış oldukları çalışmalar arasında Türkiye’de ebeveyn tutumlarını inceleyen Kuzgun ve Eldeleklioğlu (2005), ebeveyn tutumlarının Batı toplumlarından daha farklı boyutlarda gözlemlenebileceğini öne sürmüştür. Ebeveyn tutumlarını incelerken, Baumrind’in ebeveyn tutumu çeşitlerini temel alarak Türk toplumunda farklı ve ortak yönlerin olup olmadığını inceledikleri çalışmada, otoriter ebeveyn tutumu çocuğa karşı reddedici tutum ve çocuğa yakın olmayı istememek ile bağdaştırılmıştır. Otoriter tutuma reddetme özelliğinin eklendiği çalışmada psikolojik kontrol ayrıca incelenmiştir. Otoriter ebeveyn tutumundan farklı olarak psikolojik kontrol aşırı koruyucu ve talepkâr ebeveyn tutumu olarak incelenmiştir. Demokratik ebeveyn tutumu ise Baumrind’in çeşitlemesi ile benzerlik göstererek orta düzey davranışsal kontrol, kabullenici tutum ve sıcaklık kriterleri ile değerlendirilmiştir.
Kaynaklar:
Kuzgun Y., Eldeklioğlu K., 2005. Ebeveyn Tutumları. Türk Psikoloji Dergisi.
Baumrind D., 1978. Effects of authoritative parental control on child behavior.
Becker W. C., 1964. Consequences of different kinds of parental discipline. M. L.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

RANDEVU AL

Randevu Formu

 

Doğrulama